Từ cậu bé mê máy tính đến “John” bí ẩn

Nếu nhắc tên Rui Pinto bên ngoài sân Etihad, phần lớn CĐV Man City có lẽ sẽ không biết anh là ai. Nhưng những gì Pinto làm đã trở thành một phần của câu chuyện mà họ không thể bỏ qua.

Pinto sinh ra và lớn lên tại Vila Nova de Gaia, bên kia sông Douro so với thành phố Porto. Gia đình anh không giàu có. Cha anh, Francisco, từng làm việc tại một nhà máy giày trước khi chuyển sang kinh doanh đồ cổ; mẹ Pinto qua đời khi anh mới 11 tuổi.

Thầy giáo cũ Mario Falcao nhớ Pinto như một học sinh bình thường, hòa đồng nhưng không quá hướng ngoại. Điều khiến ông chú ý là khả năng máy tính của cậu học trò. Những bài tập liên quan đến máy tính của Pinto thường đạt kết quả rất tốt.

Khu phố nơi gia đình Pinto sinh sống

Không ai trong số những người biết Pinto thời niên thiếu có thể tưởng tượng được rằng cậu bé ấy sau này sẽ trở thành tâm điểm của một trong những vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất lịch sử bóng đá.

Năm 2015, Pinto thành lập Football Leaks với mục tiêu mà chính anh gọi là phơi bày “mặt tối của bóng đá”. Khi đó, danh tính thật của Pinto vẫn được giữ kín. Nhà báo Bồ Đào Nha Antonio Varela là một trong những người đầu tiên nhận được email từ một nhân vật tự xưng là “John”.

Những gì Varela nhìn thấy khiến ông hiểu ngay rằng mình đang đứng trước một kho dữ liệu đặc biệt.

Hàng triệu tài liệu được đưa ra ánh sáng

Football Leaks ban đầu công bố những tài liệu liên quan tới Benfica và FC Porto, CLB mà Pinto ủng hộ. Nhưng quy mô nhanh chóng vượt khỏi bóng đá Bồ Đào Nha.

Những tài liệu liên quan tới Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Neymar cùng nhiều CLB và người đại diện nổi tiếng lần lượt xuất hiện. Sau đó, Pinto tìm được Rafael Buschmann, nhà báo của tạp chí Der Spiegel.

Khi đã tin tưởng Buschmann, Pinto chia sẻ hàng chục triệu tài liệu. Một nhóm nhà báo tại Hamburg bắt đầu công việc khổng lồ: kiểm tra, đối chiếu và tìm mối liên hệ trong lượng dữ liệu lên tới hơn 3 terabyte.

Đối với các nhà báo, đây giống như việc được mở cánh cửa bước vào hậu trường bóng đá. Nhưng mỗi tài liệu đều phải được kiểm chứng về tính xác thực và phải đáp ứng tiêu chí lợi ích công chúng trước khi được công bố.

Chính ở đây xuất hiện nghịch lý lớn nhất của Rui Pinto. Những dữ liệu ấy có thể giúp công chúng nhìn thấy những gì diễn ra sau những hợp đồng trị giá hàng triệu euro, nhưng nguồn dữ liệu lại được thu thập bằng phương thức bất hợp pháp.

Man City và chiếc hộp Pandora

Man City không phải mục tiêu duy nhất của Pinto, nhưng chính những tài liệu liên quan tới CLB này đã giúp Football Leaks để lại dấu ấn sâu sắc nhất.

Pinto công bố một lượng lớn tài liệu mật của Man City, trong đó có các email nội bộ liên quan đến những thỏa thuận tài trợ và các khoản thanh toán. Những thông tin này sau đó trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện dẫn tới cuộc điều tra tài chính của Premier League đối với Man City.

Premier League đưa ra 115 cáo buộc đối với Man City vào tháng 2/2023. Đến ngày 25/9/2026, BBC đưa tin CLB bị kết luận có tội ở phần lớn các cáo buộc, biến vụ việc thành một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất liên quan tới một CLB hàng đầu bóng đá Anh.

Điều đó không có nghĩa Rui Pinto một mình tạo ra vụ án chống lại Man City. Nhưng Football Leaks đã giúp những tài liệu vốn nằm sau cánh cửa đóng kín xuất hiện trước công chúng và trở thành một phần của bức tranh mà các nhà điều tra, luật sư và nhà báo tiếp tục đào sâu.

Với Pinto, diễn biến của vụ Man City có ý nghĩa đặc biệt. Luật sư Francisco Texeira da Mota cho biết thân chủ của ông theo dõi vụ việc từ chương trình bảo vệ nhân chứng và rất quan tâm tới việc những tiết lộ của mình cuối cùng có tạo ra tác động hay không.

Hacker hay người tố giác?

Đây là câu hỏi khiến Rui Pinto trở thành nhân vật khó định nghĩa.

Cựu chính trị gia Bồ Đào Nha Ana Gomes cho rằng Pinto nên được bảo vệ như một whistleblower (người tố giác). Theo bà, những gì Pinto phơi bày có giá trị lớn và anh đã giúp cơ quan chức năng ở nhiều quốc gia tiếp cận các vấn đề mà nếu không có những tài liệu đó có thể rất khó phát hiện.

Bà Ana Gomes bảo vệ Pinto

Nhưng luật sư đại diện Benfica là Rui Patricio lại có góc nhìn hoàn toàn khác. Ông gọi Pinto là một kẻ đột nhập và nhấn mạnh rằng cách thức lấy thông tin là bất hợp pháp, không thể được biện minh bởi kết quả sau đó.

Ngay cả những người làm việc với các tài liệu của Pinto cũng không hoàn toàn đứng về một phía. Nhà báo Antonio Varela thừa nhận thông tin được lấy bất hợp pháp, nhưng cho rằng công chúng vẫn cần biết nội dung của chúng. Một nhà báo khác, Jose Carlos Freitas, nói phần đông người Bồ Đào Nha nhìn Pinto như một tên trộm, dù một bộ phận coi anh giống như Robin Hood của bóng đá.

Nói cách khác, cuộc tranh luận về Pinto chưa bao giờ đơn giản là đúng hay sai. Nó nằm ở ranh giới giữa phương thức thu thập thông tin và giá trị của những gì được phơi bày.

Cái giá của người mở chiếc hộp

Pinto cũng không bước ra khỏi câu chuyện này như một người chiến thắng.

Anh bị bắt tại Hungary vào năm 2019 rồi bị dẫn độ về Bồ Đào Nha. Trong những năm sau đó, Pinto từng bị biệt giam, quản thúc tại gia và phải sống dưới chế độ bảo vệ nhân chứng.

Năm 2023, anh nhận án 4 năm tù treo sau khi bị kết tội cố gắng tống tiền, truy cập dữ liệu trái phép và vi phạm bí mật thư tín. Một vụ án khác tại Pháp khiến anh nhận thêm án 6 tháng tù treo.

Bức ảnh hiếm hoi của Rui Pinto

Trong một phiên tòa tại Lisbon, Pinto xuất hiện cùng các thành viên đội bảo vệ nhân chứng và lực lượng cảnh sát có vũ trang. Những biện pháp an ninh từng nghiêm ngặt đến mức ở phiên tòa đầu tiên, anh phải mặc áo chống đạn và được bảo vệ bởi những tay súng trên mái nhà.

Người từng ngồi trước máy tính và tung dữ liệu ra thế giới giờ phải sống phần lớn thời gian trong sự bảo vệ và bí mật.

Một người, một chiếc máy tính và cả thế giới bóng đá

Rui Pinto không phải người duy nhất chịu trách nhiệm cho những gì xảy ra với Man City. Nhưng sẽ rất khó viết lại lịch sử của vụ việc mà bỏ qua Football Leaks.

Từ một cậu bé có năng khiếu máy tính ở Vila Nova de Gaia, Pinto trở thành người cung cấp hơn 3 terabyte dữ liệu cho các nhà báo điều tra. Những tài liệu đó mở ra một thế giới khác phía sau sân cỏ: những hợp đồng, email, khoản thanh toán và mối quan hệ mà người hâm mộ bình thường gần như không thể nhìn thấy.

Với người này, Pinto là hacker đã phạm tội. Với người khác, anh là whistleblower đã buộc bóng đá phải soi mình dưới ánh sáng mạnh hơn.

Nhưng có một điều khó phủ nhận: từ một chiếc máy tính ở Budapest, Rui Pinto đã tạo ra một chuỗi tác động vượt xa những gì anh có thể hình dung khi lập Football Leaks năm 2015. Và Man City, với tất cả sức mạnh của một đế chế bóng đá hiện đại, cuối cùng cũng phải đối mặt với những tài liệu từng được giấu sau những cánh cửa tưởng như rất khó mở.